Storie d’Amore

“Liefde is iets wat je compleet maakt zonder dat je daarin je eigen identiteit verliest”, zegt Cassandra Clauser. Zowel haar vader als zij zelf hebben daarvoor moeten vechten. Een dubbele lovestory over acceptatie en authenticiteit, maar bovenal over het allerbelangrijkste in het leven: l’amore.

De charmante Danilo (71) uit Trentino Alto Adige zit samen met zijn dochter Cassandra (47) onder een portret van Sophia Loren waarop haar beroemdste quote staat: ‘Everything you see, I owe to spaghetti’. Het huis in Haarlem staat bol van de verwijzingen naar Italië. Maar nog nadrukkelijker is de afwezigheid van Carin, Cassandra’s moeder; op de foto’s aan de wand, in de brok in Cassandra’s keel en in de tranen van haar vader. Twee jaar geleden verloren ze haar aan baarmoederkanker, sindsdien is de band tussen vader en dochter alleen maar sterker geworden. En dat mag best een wonder heten nadat Cassandra als tiener uit de kast kwam, wat door haar vader simpelweg als een ziekte werd bestempeld. Sommige verhalen herhalen zich op totaal eigen wijze binnen dezelfde familie.

‘Ik heb het leuk met je gehad, dank je wel voor de mooie tijd samen. Ik hoop dat ik je nog eens tegenkom!’, schreef Danilo, destijds 23 jaar, op het afscheidsbriefje aan zijn meisje. Toen hij het door de brievenbus naar binnen liet glippen wist hij al dat teruggaan naar Italië een onmogelijke opgave zou worden. “Ik ging net zo lang voor haar deur zitten tot ze terugkwam van de vakantie met haar ouders. Ik kon niet gaan. Bij haar was ik thuis”, zegt Danilo. Even lijkt het alsof hij weer terug is in 1967. Het jaar dat de jonge Italiaan Cassandra’s moeder leerde kennen tijdens zijn vakantie in Amsterdam. Zijn ogen zijn naar binnen gekeerd en de beelden lijken zich weer één voor één voor zijn geestesoog af te spelen.

La donna

“Carin was altijd al gek op Italianen”, herinnert Danilo zich. “Toen ik haar ontmoette was ze samen met haar Italiaanse vriend uiteten. Eén van mijn vrienden, met wie ik op vakantie was, keek haar te lang aan. ‘Cosa guardi?’ -‘Wat kijk je nou?’- zei hij tegen mijn vriend. Buiten vochten ze om haar, waardoor ik mijn kans schoon zag”, lacht hij. “Het was liefde op het eerste gezicht”, er verschijnt een zachte glans over zijn ogen. ‘Waren de Nederlandse vrouwen zo anders dan de Italiaanse?’, vraagt Cassandra. ‘Een verschil van dag en nacht. In Italië werden vrouwen beschermend opgevoed, ze moesten verdedigd worden en bleven ’s avonds thuis bij hun ouders. Nederlandse vrouwen waren geëmancipeerd, 200% vrij en hadden overal een weerwoord op. Dat vond ik erg leuk. We rookten “sigaretjes” en dronken wijntjes in het park. In de bioscoop vertaalde je moeder de films voor me naar het Italiaans. Als haar hospita langskwam verstopte ik me in m’n blootje achter het gordijn met mijn billen tegen de balkondeuren geplet. Wat moet de slager in het pand tegenover haar gelachen hebben”, gniffelt hij.

Seks met een Italiaan

Seks voor het huwelijk was uit den boze. Maar seks met een Italiaan was zo mogelijk nog erger. Een erg hartelijk welkom bij zijn nieuwe schoonfamilie zat er dan ook niet in. “Ik verstond de taal niet”, zegt Danilo. “Haar vader vroeg zich af wat er met me aan de hand was. Toen ze vertelde dat ik Italiaans ben werd ik direct het huis uit gezet en kon een hotelletje in Zuid-Limburg gaan zoeken. De mijnwerkers in die regio hadden geen goede indruk achter gelaten. Ze zaten constant achter de vrouwen aan en wisselden nogal eens van liefje.”  En hoewel Carin de maanden daarop wel met haar ouders belde vertelde ze hen niet dat ze zwanger was. Pas na vijf maanden, toen er geen weg meer terug was en ze me wel moesten accepteren, durfde ze het te vertellen “, zegt Danilo. “Moesten jullie meteen trouwen?”, vraagt Cassandra. “Ja, mijn schoonvader regelde alles rondom de bruiloft, zodat het niet naar buiten zou komen dat Carin al zwanger was. De rest van de familie mocht er niet bij zijn. Ook mijn familie niet. Maar het maakte ons niet uit. Wat moet dat moet. En ik ‘moest’ haar hebben”, lacht hij. Zijn eigen familie moest op hun beurt niets van zijn Nederlandse vrouw hebben. “Vrouwen hoorden thuis in de keuken. Daar had Carin totaal geen zin in. Ze maakte bijdehandte opmerkingen, weigerde te koken en schoof bij de mannen aan tafel.”

Van wie heb jij het meeste weg?

Cassandra lacht. ” Ik ben een mooie mix van beide ouders: het temperamentvolle van mijn vader en het bedachtzame en nuchtere van mijn moeder. In tegenstelling tot mijn ouders was ik niet van de mooie kleding, maar kocht kapotte jeans op het Waterlooplein en kleedde me als een punker”, lacht ze. “Ik denk dat ze toen al lesbisch was”, knipoogt haar vader. Hij doet er nu luchtig over, maar dat was ooit anders. “Ik weet nog dat ik thuiskwam met een zuigzoen in mijn nek”, vertelt Cassandra. “Mijn moeder vroeg wat dat was en ik antwoordde: ‘dat is heus niet van een vriendje hoor, als je dat soms denkt.’ ‘Van een vriendinnetje dan?’, vroeg ze. ‘Heb je daar problemen mee?’, zei ik direct. Dat had ze niet. ‘Als je maar gelukkig bent’, zei ze. Voor haar was de kous daarmee af, maar toen mijn vader van werk thuis kwam begon de ellende.” Danilo herinnert zich een hele lange nacht. “En een heel lang jaar”, zegt Cassandra er achteraan. “Elke avond wilde hij erover praten. Hij kon het niet accepteren”, zucht ze. “Ik dacht dat het iets tijdelijks was, net als de griep. Ik beschouwde het ook als een ziekte”, zegt hij terugblikkend. “Hij wilde alles doen, als ik maar ‘beter’ werd. Op een gegeven moment stuurde hij me naar een ‘genezingskamp’ bij familie in Vlaardingen”, nauwelijks zichtbaar schudt ze haar hoofd.

Alles klopte

“Ik was er kapot van. Toen mijn ouders stierven was dat vreselijk, maar dit vond ik nog veel erger”, vertelt haar vader openlijk. “Was dit het ergste wat je kon overkomen?”, vraagt Cassandra. “Ja”, antwoordt hij. Het blijft even ongemakkelijk stil. “Wat was er zo erg aan, pap?”, haar ogen nemen hem analyserend op. Hij fronst: “In Italië werden homoseksuelen als idioten afgeschilderd. Je werd door de hele maatschappij aan de kant gezet. Het was onmogelijk voor hen om carrière te maken en een normaal leven te leiden.” Enerzijds was haar vader bang dat Cassandra net zo’n kansloos leven tegemoet ging, maar anderzijds schaamde hij zich ook voor haar ten opzichte van zijn familie. “Ik mocht hen er niets over vertellen. En dat accepteerde ik om de lieve vrede te bewaren, maar ook omdat het me als tiener niet veel uitmaakte wat mijn familie dacht”, zegt ze. “Pas toen ik mijn vrouw, Sylvia, leerde kennen, werd het belangrijk. Mijn relatie met haar nam net zo’n vlucht als die van mijn ouders. Toen ik haar ontmoette had ik nog een vriendin en woonde samen. Het was een onhoudbare situatie. Het voelde alsof alles klopte wanneer ik bij Sylvia was. En al was het maar voor één maand geweest, dan was het het nog steeds waard om dit uit te zoeken en om mijn vriendin voor te verlaten. Ik wist gewoon dat zij het voor mij was”, zegt Cassandra.

Jullie verhalen verschillen niet veel van elkaar. Uw familie keerde zich tegen uw liefdesleven en u deed hetzelfde bij uw dochter. Hoe vindt u dat achteraf gezien?

“Dom. Heel dom van me. Iedereen heeft het recht om te zijn wie hij is”, antwoordt hij een beetje onbeholpen. “Cassandra heeft dezelfde kansen gekregen als elke andere Nederlandse vrouw. Ze heeft kunnen studeren, carrière gemaakt en een gezin opgebouwd”, zegt haar vader. ‘Heeft u er spijt van?’, vraag ik hem. Hij kijkt me aan: “Ja, absoluut”, zijn ogen spreken boekdelen.

De Marken

Jij hebt met Sylvia een huis in de Marken gekocht en gaan er vaak met jullie zoon naartoe. Premier Renzi heeft met veel moeite het geregistreerd partnerschap voor homostellen door de senaat gekregen. Hoe wordt er tegen jullie aangekeken in dat dorp?

“Het lastige aan Italianen is dat je het overal met ze over kunt hebben, behalve over politiek,” vervolgt ze. Volgens een recent onderzoek is 51% van de Italianen voor het homohuwelijk en dus 49% tegen, breng ik in. “Italianen zijn nog niet zo ver”, gaat haar vader verder. “In Nederland lopen homostellen met kinderen rond, terwijl in Italië nog 75% van de homo’s met iemand van het andere geslacht trouwt omdat het zo hoort. Hier sla je een blaadje open en zie je Paul de Leeuw met zijn partner en kinderen vakantie vieren.”” In Italië kom je er nooit achter welke beroemdheid homoseksueel is”, vult Cassandra aan. “Die tweestrijd -het wel of niet legaliseren van het homohuwelijk – is wel te merken bij mensen die ons niet kennen. Maar ik heb geen zin om telkens te prediken of homoseksualiteit te verdedigen”, gaat ze verder. Tegelijkertijd, door het bespreekbaar te maken, zien ze ook dat wij echt geen “idioten” zijn en dat een kind van een homostel ook op een goede manier kan opgroeien. En juist dat laatste is nu een heel zwaarwegend onderwerp in de Italiaanse politiek. Renzi heeft de adoptiewet moeten laten vallen om het geregistreerd partnerschap door de senaat te krijgen. In het dorp zijn wij nu de famiglia arcobaleno (regenboogfamilie) en kunnen we laten zien dat dat ook goed kan gaan. Gelukkig lijken de mensen ons helemaal te accepteren.”

De burgemeester

Danilo lacht. “De Marchigiani zijn zo open in vergelijking met de mensen uit Zuid-Tirol, waar ik ben opgegroeid. Zo gastvrij”, zijn ogen stralen. “Mijn vader loopt er inmiddels rond alsof hij de burgemeester van het dorp is. Hij kent iedereen en zodra hij ook maar een auto hoort aankomen, staat hij die op het pad op te wachten. Ja, dan is hij wel het mannetje hoor”, knipoogt ze naar mij. Het is duidelijk dat de relatie tussen hen zich na vele moeizame jaren heeft hersteld en dat ze nu zelfs samen op vakantie gaan.

Wat is liefde?

“Liefde is iets wat je compleet maakt zonder dat je daarin je eigen identiteit verliest”, zegt Cassandra na even denken. Danilo kijkt haar trots aan en slikt even. “Liefde is rijkdom”, gaat Cassandra verder. “Het is zo vanzelfsprekend als het er is en pas als het er niet meer is zie je hoe bijzonder het was.” Haar vaders ogen vullen zich met tranen: “Toen mijn vrouw op sterven lag zei ze: ‘Danilo, je bent nog jong. Als ik er niet meer ben moet je verder leven. Vind iemand.’ Ik werd zo kwaad…” Als hij zich herstelt gaat hij verder en vertelt over Carins laatste maanden. “Wacht niet tot het te laat is”, besluit hij. Zijn stem trilt. “In hun liefde voor elkaar waren mijn ouders mijn voorbeeld. Ze waren onvoorwaardelijk samen. Hoezeer ik het ook niet begreep dat mijn moeder niet méér voor mij opkwam toen mijn vader mijn geaardheid niet kon accepteren, ze stond naast hem. Ze had kunnen zeggen: ‘En nu is het klaar, Danilo, je accepteert je dochter maar zoals ze is’, maar dat deed ze niet. Hij was haar nummer één. Het is mooi dat zelfs hun verschillende overtuigingen over mij niet tussen hen is komen te staan.”

Dit artikel verscheen in De Smaak van Italië juni 2017