‘Kunstmatige intelligentie kan ons geluk grandioos om zeep helpen’

Van Google’s zelfsturende auto’s en wifi luchtballonnen naar 1 miljard mensen gelukkig maken. Voor Mo Gawdat, voormalig chief business officer van de futuristische dromenfabriek Google X, lijkt niets onmogelijk. Maar hoe zeker is hij van zijn missie als, zoals hij zelf zegt, artificial intelligence ons geluk bedreigt?

Zeventien dagen na het overlijden van zijn zoon begon hij met het schrijven van zijn boek De logica van geluk. Inmiddels zijn er in Nederland al meer dan 60.000 exemplaren van verkocht. Met een formule die grotendeels op wetenschap is gebaseerd wil Mo Gawdat ons een hart onder de riem steken. Geluk is volgens hem een simpele rekensom. Hij heeft zichzelf en zijn organisatie One Billion Happy vijf jaar de tijd gegeven om één miljard mensen gelukkig te maken. Er staan maar twee dingen in de weg volgens hem: de mens zelf –’We humans suck’ doordat we onze waarden overboord hebben gegooid– en artificial intelligence, die als gevolg van ons handelen een serieuze bedreiging vormt voor ons geluk.

Eerder dit jaar vertrok je bij Google X. Had je jouw moonshot van ‘one billion happy’ niet samen met hen kunnen verwezenlijken?

‘Moonshots zijn bij Google X projecten die op de toekomst gericht zijn en het leven van minimaal één miljard mensen verbeteren met behulp van technische middelen. Het voldoet dus aan de voorwaarde van die 1 miljard, maar de techniek hierin betrekken is lastig. Ik zag elke dag weer hoever we al zijn op gebieden als deep learning en artificial intelligence (AI) en hoe je daarmee levens kunt vergemakkelijken. Maar ik zag ook hoe AI een bedreiging vormt voor ons geluk. Artificial Intelligence is een hele simpele techniek die door middel van algoritmes bepaalde patronen kan optimaliseren. Een zelflerend mechanisme dus.

Een voorbeeld…

Stel je wil een computer GO leren spelen. Dan zorg je ervoor dat AI een bepaalde dataset krijgt met informatie die alleen betrekking heeft op GO. Maar wat gebeurt er als AI onbeperkt toegang heeft tot het internet?’

Dan komt het een hele hoop bagger tegen waardoor het geen Go leert spelen.

‘Stel je dan nu eens voor dat je AI op twitter loslaat en het vindt één tweet van Donald Trump die 30.000 haatreacties oplevert. Wat leert Artificial Intelligence zichzelf dan? Haat! Mensen denken dat AI geen emoties herkent, maar dat doet het wel. Emoties worden herkend als patronen op bepaalde gebeurtenissen.’

Een einde aan vuilspuiterij maken met behulp van techniek; daar zie ik best een Google X moonshot in…

‘Ik heb bij Google X mijn hoofd gebroken over hoe ik met behulp van techniek AI de juiste emoties kon leren, maar dat is me niet gelukt. Artificial Intelligence kan ons geluk grandioos om zeep helpen als we als mensheid niet het goede voorbeeld geven. Zie het maar als slecht ouderschap voor een kind. Onze waarden en ons handelen daarnaar, bepalen wat een kind leert.’

Stel je missie mislukt. Wat is dan het ergste wat ons kan gebeuren, behalve dat we ongelukkig blijven?

Google’s zelfrijdende auto’s zijn een goed voorbeeld van hoe het goed kan aflopen, want tot op heden levert het goede resultaten af op een norm als veiligheid. Maar stel nou dat AI snelheid boven de veiligheid van zelfrijdende auto’s zet, omdat geld of winstbejag onze drijfveer is en we eerder op onze bestemming moeten zijn, dan lever je mensenlevens in voor inhaligheid. Op basis van de waarden die wij belangrijk achten, toont AI geen enkele compassie met het menselijk leven. Het neemt beslissingen die ons geluk ondermijnt door in dit geval geen prioriteit te geven aan onze veiligheid.

Hoe houden we dat dan tegen?

‘ Een kind de juiste normen en waarden meegeven levert betere eindresultaten op dan het na een poos in een opvoedingskamp te stoppen. Dat geldt ook voor AI.De enige oplossing die ik zie om de wereld te redden is mensen weer gelukkig te maken, zodat ze zichzelf weer een gezonde set waarden aanmeten.’

Normen en waarden meegeven klinkt heel anders dan jouw wiskundige benadering van geluk. Dus waarom een formule?

‘Geluk wordt vaak op een spirituele manier benaderd. Als techneut kon ik daar weinig mee toen ik zelf in een depressie belandde. Na tien jaar alles te hebben gelezen, gezien, gehoord en bijgewoond te hebben over dat onderwerp ben ik uitgekomen op de formule: Geluk is gelijk aan of groter dan het verschil tussen de gebeurtenissen in je leven en de verwachtingen die je ervan hebt.

Dat is best wel een inkopper, als ik zo vrij mag zijn.

‘Vergis je niet, realisme is lastig. Mensen vinden het moeilijk om door bepaalde illusies heen te prikken, waardoor ze andere verwachtingen hebben van het leven. Daarom heb ik de 6,7,5 formule bedacht, waarmee ik de zes illusies, zeven blinde vlekken en vijf waarheden op een rij heb gezet. Hiermee hoop ik dat mensen hun verwachtingen aanpassen door op een realistische manier naar een gebeurtenis in hun leven te kijken, zodat de gebeurtenis voldoet aan de verwachting.’

Je stipte eerder je depressie aan. Voldeed je leven met een geweldig leuk gezin, een fantastische baan en bakken vol geld niet aan je verwachtingen?

‘Mijn ‘succes’ zorgde ervoor dat ik van alles méér wilde. Ik vroeg het uiterste van mezelf, mijn collega’s, vrouw en kinderen. Ik was een onuitstaanbare man geworden voor wie het nooit genoeg was. In de avonduren speelde ik met aandelen, zodat ik mijn geld verdubbelde. Toen ik op een avond twee klassieke Rolls-Royces kocht en ik er totaal niet blij van werd toen ze voor mijn deur stonden, was de maat vol. Ineens viel het kwartje. Ik voelde me ongelukkig en kocht dure spullen om mezelf gelukkig te maken.’

Hoe heeft jouw formule je geholpen?

‘Ik ben natuurlijk niet voor niets op de 6 illusies in mijn formule uitgekomen. Ook ik leefde in de illusie dat je overal controle over kunt hebben, terwijl dat onmogelijk is als je de chaos theorie van Wolinsky eenmaal kent. Zo ook de illusie dat tijd bestaat. Als je ruimtetijd en de relativiteitstheorie van Einstein bestudeert, weet je dat tijd een dimensie is, geen absoluut gegeven. Alle illusies en blinde vlekken die ik had onderzocht zorgden ervoor dat ik mijn verwachtingen kon bijstellen en de gebeurtenissen in mijn leven op een rationele manier kon bekijken waardoor ik weer gelukkig werd.’

Totdat tien jaar na je depressie het ergst denkbare gebeurde en je zoon door een medische misser om het leven kwam?

‘Natuurlijk speelde al de ‘wat als-gedachten’ door mijn hoofd toen Ali stierf. Wat als ik hem naar een ander ziekenhuis had gereden? Wat zou er zijn gebeurd als we eerder of later waren vertrokken? Maar al die gedachten zorgden er niet voor dat ik Ali terugkreeg. Het verdriet was, en is nog steeds, intens aanwezig. Toch ben ik zeventien dagen na zijn overlijden begonnen aan De logica van geluk. Ali had me dat min of meer een week voor zijn dood gevraagd en dus ben ik eraan begonnen.’

Ben je niet bang dat je met een mathematische benadering maar één type mens bereikt en die één miljard nooit haalt?

‘De gelukindustrie is een miljoenenindustrie geworden. Je struikelt bijna over de coaches en geluksexperts. Anderhalve maand geleden sprak ik met de Dalai Lama en we concludeerden beiden dat als we geluk alleen op een spirituele óf een wetenschappelijke manier benaderen, we een hele hoop mensen niet zullen bereiken. Ik denk dat we als geluksexperts onze krachten moeten bundelen. Het gaat uiteindelijk niet om de benadering, maar om het resultaat. Als het er meer dan één miljard worden, maken we niet alleen meer dan één miljard mensen gelukkig, maar kunnen we in de toekomst ook meer positieve functionaliteiten van AI verwachten.’

Wie is Mo Gawdat

1985-1990 Bachelor of science, civil engineering aan de  Ain Shams University in Egypte

1990-1995 sales representative bij IBM

19941996 MBA, International Business aan de Maastricht School of Management in Nederland

1995-1996 account manager – non finance sector bij NCR Corporation

1996- 1999 Regional manager – Gulf bij British American Tobacco

1999-2007 communications sector regional market – emerging markets bij Microsoft

2001-2013  founding partner en board member van SmartGym

2003-2013 board member bij Rings

2011-2013 board member en oprichter van Tahrir

2007-2013  vice president bij Google voor midden and oost Europa, het midden-oosten en Noord-Africa

2011-2013 board member bij de Skolkovo foundation

2013-2018  chief business officer Google X

2014- 2017 schrijver van De logica van geluk

2017-heden oprichter van One Billion Happy

 

Gepubliceerd op Intermediair 28 oktober 2018

Fotografie: Pieter Pennings