‘Ik heb nog een missie te volbrengen’

Na het roerige faillissement van Spyker in 2014 beleefde CEO Victor Muller (56) een kort moment van existentiële twijfel. “Wil ik dit leven wel? Met alle vechtpartijen, hoofdpijn en ellende van dien. Wil ik dit of wil ik een clean-cut maken?” Hij besloot door te gaan. Nu gaat de nieuwe C8 Preliator in productie en werkt Muller weer op volle toeren aan een nieuw hoofdstuk in de Spyker-sage. 

Hoe gaat het met je?

“Ik ben in geen jaren zo blij geweest. Binnen 29 dagen hebben we alle 50 Preliators verkocht. Ik heb een hoop gekke dingen gezien, maar dit nog niet. Na de relatieve rust van het afgelopen jaar is het ineens druk en ben ik weer orders aan het uitschrijven en bijeenkomsten voor klanten aan het organiseren”, lacht hij.

Had je dat verwacht?

“Nee”, hij schudt resoluut zijn hoofd. “Absoluut niet. We dachten wel dat de Preliator zou aanslaan, maar niet dat het zo’n vaart zou lopen. Het is ook niet vreemd dat we dit niet hadden verwacht. We hadden eigenlijk niets meer. Geen werknemers, geen geld. Alleen een schuldenvrije balans sinds we vorig jaar uit surseance zijn gekomen. Met een handjevol mensen moesten we een strategie bepalen om zo snel mogelijk weer een functionerende onderneming te worden. De opvolger van de Aileron lag al klaar en was de snelste manier om weer een cashflow te creëren, dus zijn we daarmee begonnen.”

Waarom eerst een nieuw model ontwikkelen als de B6 Venator klaar ligt om in productie te nemen?

“Enerzijds omdat de Venator een te lange aanlooptijd nodig heeft en het dus langer duurt voordat die cashflow op gang komt in vergelijking met de Preliator. Anderzijds omdat we een joint venture zijn gestart met de elektrische vliegtuigbouwer Volta Volaré. De technologische ontwikkelingen die daaruit voortkomen willen we op korte termijn inzetten voor de D12 Peking-to-Paris die we later dit jaar op de Los Angeles Auto Show onthullen. De markt wil een elektrische SUV en wij kunnen hem leveren.

Heeft Spyker daar het geld voor?

“Voor de Preliator hebben we geen additionele financiering nodig. Klanten betalen 60.000 euro aan, dat levert drie miljoen euro op. Als hun auto in productie gaat betalen ze nog een ton. Dat is meer dan genoeg om het hele proces op te starten. Bij aflevering betalen ze het restant. Over de Peking-to-Paris kan ik nog niet veel kwijt, daarover zijn we nog in onderhandeling.”

Dus tien jaar na de introductie komt de SSUV er alsnog?

“Ja, in een 2017 jasje. We komen eerst met een twaalfcilinder -waarvoor we nu in de contractfase zijn beland met een autofabrikant, ik zeg nog niet welke- die een elektrische voorwielaandrijving krijgt. Feitelijk wordt het dus een hybride. Zolang er nog geen alternatief is voor een lithium ion batterij zie ik een volledige EV nog niet zitten.

Maar gezien de joint venture met Volta Volaré zijn daar vast plannen voor…

“Dat klopt, we zijn bezig met een energy storage system. Daarmee laad je de electronen op een drager, zonder een chemisch proces. Wat je met dit systeem voorkomt is dat er energie verloren gaat, zoals bij een lithium ion batterij het geval is. Maar de ontwikkeling daarvan duurt nog wel een paar jaar. Het heeft ook geen haast. Wij hebben een licentie voor het gebruik daarvan als het zich heeft ontwikkeld tot een volwaardig product. Ik wil geen auto bouwen met een gecompromitteerd energy storage system. Dat heeft geen zin.”

Dus Spykers worden in de toekomst groen?

“Daar ontkom je niet aan. Op een gegeven moment zijn de fossiele brandstoffen op en zul je op zoek moeten naar alternatieven. De zogenaamde ‘groene’ auto is nu nog maar een halve waarheid. Je moet je als consument toch afvragen waar die energie vandaan komt?”, zegt hij bijna verontwaardigd. “De uitstoot vindt dan misschien niet plaats in de stad waar je woont, maar wel 500 km verderop waar de bruinkoolfabriek staat. Naast dat de opwekking een milieu-onvriendelijk proces is gaat er ook nog eens bij het transport veel energie verloren. Wat onze licentiepartners nu ontwikkelen slaat niet alleen die ‘niet zo groene energie’ uit bruinkoolfabrieken op, maar is ook geschikt voor het opslaan van bijvoorbeeld zonne-energie. Het grote probleem van zonne-energie is nu nog dat het principe use or lose it erop van toepassing is, maar dat hoeft dus straks niet meer. Naar mijn idee is zonne-energie de enige echt geschikte vorm van energieopwekking omdat deze zowel oneindig als 100% schoon is.”

Hiermee wordt een nieuw hoofdstuk aan Spyker toegevoegd. Markeert de Preliator het einde van deel één?

“Het markeert voor mij vooral de afsluiting van alle vechtpartijen. We zijn blij dat hij goed ontvangen is en hopen dat we de eerste Preliator nog voor de kerst hebben opgeleverd. Volgend jaar op Genève tonen we de Spyder. Daarna komen we met een Zagato. Die wordt zowel als coupé als spyder opgeleverd.”

Waar ben je het meest dankbaar voor in het afgelopen jaar? De joint venture die weer nieuwe mogelijkheden geeft, het uit surseance komen, een uitverkochte Preliator of de vermeende belastingfraudezaak rondom je managementfees die je hebt gewonnen?

Het blijft even stil. “Eigenlijk ben ik het meest dankbaar voor het feit dat iedereen om me heen gezond is gebleven. Dat mijn familie en vrienden de ruggen recht hebben gehouden en door deze enorme zware periode heen zijn gekomen. Het was best vervelend voor hen om alsmaar geconfronteerd te worden met de negativiteit die Spyker omringde. Ik kan wel tegen de stress, maar ik ben blij dat zij het ook konden.”

Heb je nooit gedacht: ‘Waar ben ik in hemelsnaam aan begonnen?’

“Ja, natuurlijk. Maar de vraag is dan: ‘Hoe ga je daarmee om?’ Stress werkt verlammend, mensen vallen stil. Dat is wat stress fataal maakt. Als je goed tegen stress kan betekent dat, om welke reden dan ook, dat je beter kunt omgaan met angst dan anderen. Stressbeheersing is namelijk niks anders dan angstbeheersing.”

Je hebt tamelijk wat existentiële angst gehad. Op één dag na zat je drie jaar na het faillissement van Saab weer in hetzelfde pakket, maar dan met Spyker.

“Dat klopt. Andere mensen zouden misschien stoppen, omdat je dan geen angst meer hoeft te hebben. Net zoals het bekende fenomeen bij Franse boeren die bang zijn om hun oogst te verliezen aan blikseminslag en hem dus zelf maar aansteken. Dan zijn ze van hun angst af. Ze kiezen er dus niet voor om met die angst om te gaan, maar om er vanaf te komen. De meeste mensen gaan ten onder aan angst die nooit werkelijkheid wordt. De andere kant daarvan is dat als je geen angst kent, je roekeloos wordt en dat is levensgevaarlijk.”

“Er bestaat een hele fijne lijn tussen roekeloosheid en beheersbare angst”, zei je ooit op Radio 1. Veel mensen bestempelen jou als roekeloos. Doet je dat iets?

“Nee, ik weet dat het niet zo is. Mijn missie is niet om mensen ervan te overtuigen dat ik niet roekeloos ben. Natuurlijk zijn er van die smart asses die naar me toe komen om te vragen of de Preliator gebouwd wordt of dat het bij een prototype blijft. Ik vraag hen altijd waar zij op de bestellijst staan. Het is mijn bedrijf en al besluit ik om alleen maar prototypes uit te brengen, dan is dat nog steeds mijn beslissing. Natuurlijk is dat niet de intentie, maar wie zijn zij om daarover te oordelen?”

Waarom nam je het besluit om het faillissement aan te vechten in plaats van te kiezen voor een relaxed leven op Mallorca en achterover te leunen?

“We gingen net voor de kerst van 2014 failliet. Ik had negen dagen de tijd om in hoger beroep te gaan. En dus ook negen dagen om een beslissing te maken. Dan word je gedwongen om na te denken over wat je nu eigenlijk echt wil in dit leven. Wil ik dit wel met alle downsides: de vechtpartijen, de hoofdpijn en alle ellende van dien? Wil ik dit nog of wil ik nu een clean-cut maken? Ik heb mijn Spyker C8 Spyder gepakt en ben gaan rondrijden om mijn hoofd leeg te maken. En dan zie je weer waar je het voor doet. Het is zo’n beeldschone auto…” Hij pauzeert even. “Het zou niet terecht zijn geweest als ik was gestopt. Ik ben nog níet klaar!”

Je noemde zojuist al de ‘vechtpartijen en ellende’. Hoe kijk je terug op de periode Saab?

“Elke keer als ik een Saab zie rijden denk ik: ‘Jammer…zo’n prachtige auto, zo’n waanzinnig merk’. Dat is een wond die maar heel langzaam dicht gaat. Dat duurt jaren. Toch heb ik er geen seconde spijt van. Ik heb een unieke tijd gehad, unieke dingen gezien. De ervaring en de kennis neem je mee. Je mag alleen maar hopen dat je ervan leert .En Saab was niet slechter af, het was al in liquidatie.”

Na dat faillissement werd het stil rondom jou. Kon je leven met die uitkomst?

“Daar is altijd mee te leven. Het meest griezelige aan dat jaar, voorafgaand aan het faillissement, is hoe je zelf als mens verandert. Ik sliep hooguit vier uur per nacht en lag twintig uur per dag onder vuur. Dat maakt een soort adrenalinerobot van je. Je bent niet meer aanspreekbaar. Als het dan ineens stopt, door zo’n faillissement, weet je niet meer hoe het is om niet te vechten. Ik was heel kortaf, zeer onaardig en onaangepast. Niet leuk!” Hij knijpt zijn lippen samen. “Het ging niet om het ‘niet winnen’ maar om het ‘onterecht verliezen’. De eerste maanden van 2012 voelde ik me half bewusteloos. Maar daarna moet je verder. Tijdens de onthulling van de Preliator begon ik niet voor niets met de quote van Enzo Ferrari: What’s behind you doesn’t matter. Wat achter me ligt kan ik namelijk niet meer veranderen. Het is heel erg slecht voor je om verder te rijden terwijl je in de achteruitkijkspiegel blijft kijken. Je moet afscheid nemen van wat er is gebeurd, anders val je stil.”

De kans dat Victor Muller stil valt lijkt mij nihil. Komt er ooit een moment dat je op je lauweren gaat zitten?

“Ik hoop het niet”, zegt hij met een serieuze blik. “Als ik naar mijn ouders kijk dan zit dat ook niet in ons DNA. Ik heb nog zoveel te doen! Ik moet nog een hele missie volbrengen.” Over het water turend vervolgt hij: “Er komt natuurlijk wel een moment dat je je scherpte verliest. De ware ondernemer weet dat moment te herkennen. Hopelijk heb ik dan de tegenwoordigheid van geest om te zeggen: ‘Het is klaar’. Maar zolang dat niet het geval is geniet ik er nog van. Ik had destijds het geld wat ik bij Wijsmuller heb verdiend op de bank kunnen zetten. Dan had ik vanaf mijn veertigste niet meer hoeven werken en was ik een rijk man geweest, maar dan zou ik niet het boeiende leven hebben gehad wat ik nu heb. En natuurlijk heeft het ook veel stress gegeven, maar door naar Mallorca te verhuizen heb ik ook weer meer rust gekregen. Het tempo van het leven is laag en de kwaliteit hoog. Bovendien is het er zo mooi.”

En het eiland heeft zoveel mooie stuurmanswegen…

“Dat ook! Ik heb mijn verzameling natuurlijk naar Spanje overgebracht en daar geniet ik enorm van. Van welke ik het meest hou? Sinds mijn vijftiende ben ik gek op Lancia. Ik had op mijn achttiende al een Lancia Zagato. Een totaal wrak met vogelnesten erin. Monsterlijk om te zien, maar hij reed waanzinnig. Nog steeds heb ik verschillende Lancia’s in mijn garage staan. Ik heb ook al 33 jaar een prachtige gouden Maserati Sebring, maar die is nog steeds niet gereed om mee te rijden”, grinnikt hij. Dom genoeg heb ik m’n Ferrari 250 Monza ooit verkocht. Die is nu 25 miljoen waard”, hij slaat zijn hand voor zijn ogen. “Auw auw, die had ik nooit mogen verkopen. Maar als ik er nu één moet kiezen die echt nooit meer de deur uitgaat -behalve mijn eigen Spyker uiteraard- is het mijn gifgroene Aston Martin Vanquish. Een bullebak! Veel te zwaar, heel veel technische tekortkomingen, maar man wat een uitstraling. Ik heb altijd een zwak voor Aston Martin gehad en me ook altijd door dat merk laten inspireren. De nieuwe DB11: Wow! Zo verschrikkelijk mooi. They nailed it.”

Over snelle auto’s gesproken: komt er nog een terugkeer in de racerij?

“Wat zou dat lekker zijn. Hoewel de Formule 1 nu echt om te huilen is, is het niet racen een groot gemis in mijn leven. Ik heb dat altijd zo spannend gevonden. Maar alles gaat tegenwoordig ten koste van de kleine teams. Er wordt niet samengewerkt. Het is een fantastische sport, maar er moet eerst een frisse wind doorheen. Een terugkeer in de Formule 1 is trouwens geen serieuze afweging hoor. “Been there, done that. Doen we niet nog een keer. Dan zou het een hobby van de baas worden in plaats van dat het functioneel voor de onderneming zou zijn. Ook de 24 uur van Le Mans is nu geen optie”, zegt hij terwijl hij de Steve McQueen zonnebril in zijn jaszakje stopt.

Ligt er nog een fusie of overname in het verschiet?

“Dat hebben we nu niet nodig en het zou ook een versnippering van management aandacht betekenen. Eerst maar eens focussen op de Preliator en deze winstgevend krijgen. Daar heb ik mijn handen aan vol. Ik ben een heel gelukkig mens als ik de onderneming van ‘nul’ door wat woelige baren naar een winstgevende club kan brengen die er over 50 jaar nog is.”

Stel dat je geen 106 wordt om te zien of dat is gelukt… Wat is dan de nalatenschap van Victor Muller?

“Ik hoop van harte dat ik mijn bijdrage kan leveren aan een meer duurzame wereld en de technologiën die eraan komen. Kijk, mensen blijven zich toch wel vervoeren. Ik vind dat ik daar over na moet denken en mezelf niet alleen als consument de aardkloot moet laten afschieten.”

Dit artikel verscheen in Carros juni/juli 2016

Fotografie: Ingmar Timmer